0 Η αγιασώτικη παραδοσιακή φορεσιά

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της αγιασώτικης παραδοσιακής φορεσιάς από τον 18ο αιώνα και πέρα, αποτελεί το σκαλωτό σαλβάρι το οποίο συναντιέται και σε άλλα χωριά της Λέσβου, όπως στο Πλωμάρι. Είναι συνήθως εξάφυλλο και το πλάτος μοιράζεται στα τρία. Τα δύο πλάγια τμήματα τα οποία σχηματίζουν τα σκέλη της βράκας, τα καλαμοβράκια - “οι κλαπάτσες” όπως λέγονται - είναι πιο μακριά από το μεσαίο τμήμα της που αποτελεί τη “σέλα”. Η αναλογία στο μάκρος του καλαμοβρακιού σε σχέση με αυτό της σέλας εξαρτάται από το ύψος της γυναίκας και αποτελεί καθοριστικό στοιχείο για το σωστό ζύγισμα της βράκας. Τα καλομοβράκια, που συχνά γίνονται από απλό πανί για οικονομία, καταλήγουν σε βρακοθηλιές από όπου περνά συνήθως πλεγμένο γαϊτάνι, η “βρακοζώνη”. Δένονται κάτω από τα γόνατα και σκεπάζονται καθώς η βράκα πέφτει αναδιπλωμένη ως κάτω στους αστραγάλους. 
Εκείνο που κάνει να ξεχωρίζει το σαλβάρι, ιδιαίτερα της νέας γυναίκας του νησιού, είναι το υφαντό με τα ζωηρά ζεστά χρώματα όπως το κόκκινο και το κίτρινο και η ζωντάνια των καρό και ριγωτών σχεδίων που γίνεται πιο έντονη στους συνδυασμούς με το λευκό και στις ποικίλες συνθέσεις με το “γερανιό”, το “μαβί”, το πράσινο. Τα υφαντά γινόταν στο σπιτικό αργαλειό, δουλεμένα με ιδιαίτερη τέχνη και μεράκι.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό της βρακούσας ήταν επίσης ο αυξημένος όγκος της βράκας, το “παραγέμισμά” της με δύο, τρία ή και περισσότερα βρακιά, όμοια ή μικρότερα σε μέγεθος από το εξωτερικό. Τα κατωβράκια αυτά, όπως τα ονόμαζαν οι Αγιασώτισσες, μαζί με το μεσοφούστανο που φορούσαν κατάσαρκα ήταν απαραίτητα ιδιαίτερα στις γιορτινές τους εμφανίσεις. 
Αυτά τα συνοδευτικά ενδύματα έδιναν με τον όγκο τους εκείνη την πλαστικότητα στη φόρμα του σαλβαριού που χάριζε στη βρακούσα μια θηλυκότητα πληθωρική, σύμφωνα πάντα με τις αισθητικές αντιλήψεις της εποχής. 
Η φορεσιά συμπληρωνόταν με το καμιζόρι και το χρυσοκεντημένο λιμπαντέ που φορούσε η νέα γυναίκα πάνω από το καλό της πουκάμισο. 
Από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα η ευρωπαϊκή μόδα, που εισέβαλε και στα χωριά του νησιού, παραμέρισε σιγά σιγά την τοπική φορεσιά. Η εγκατάλειψη της λαϊκής φορεσιάς ξεκινά, όπως συνήθως, από τις ανώτερες κοινωνικά τάξεις που φέρνουν τα ενδύματά τους από την Πόλη, τη Σμύρνη ή κέντρα του εξωτερικού. Η τάση αυτή είναι πιο έντονη στην πόλη της Μυτιλήνης. Το φουστούνι με τις πυκνές πτυχώσεις αρχίζει να επικρατεί περισσότερο. Οι βρακούσες εκείνες με τα όμορφα σαλβάρια και τα πολύχρωμα υφαντά δεν υπάρχουν πια. Παρ’ όλα αυτά, στην ορεινή Αγιάσο ίσως να δείτε πολλές γερόντισσες που φορούν ακόμα τη βράκα. 
Μα και η αγρότισσα, που ακολουθεί πια τη μόδα όταν βγαίνει στα χωράφια το χειμώνα, γίνεται κι αυτή βρακούσα. Φορά τότε τη συνηθισμένη της βράκα ή μια πιο λιτή, πιο εύχρηστη, και αμολιέται στις πλαγιές για να μαζέψει ελιές ή κάστανα. Μια συνήθεια που κρατά ως σήμερα, που η ενδυμασία με το σαλβάρι έγινε μουσειακό είδος.

(Από το βιβλίο «Η Λεσβιακή Παραδοσιακή Φορεσιά, 18ος – 19ος αι.» της Μαρίας Αχ. Αναγνωστοπούλου, Δ΄ έκδοση, Μυτιλήνη 1996.)











Πάνω αριστερά ο Αντώνιος Πάλιου, 
στη μέση η αδερφή του Αμερισούδα Πάλιου και δεξιά 
η άλλη αδερφή του (προγιαγιά μου) Σοφία Πάλιου-Παπάνη, 
που κρατά στη αγκαλιά της το γιο της Παναγιώτη Ευστρατίου Παπάνη. 
Το κοριτσάκι κάτω αριστερά είναι η γιαγιά μου Άννα Παπάνη-Καμαρού. 
Καθήμενη αριστερά η μητέρα τους

Άννα Παπάνη-Καμαρου
Αναπαράσταση του αγιασώτικου παραδοσιακού γάμου
Αντώνιος Πάλιου
Από αριστερά η Αιμιλία Κακαλιού-Βουλβούλη,
ο αμίμητος Κώστας Βουλβούλης
και η Αφροδίτη Βουλβούλη-Κουζέλη
Γιου Νταγής τσι του Πινιώ
Εκδήλωση του Πολιτιστικού Τμήματος
του Γυμναστικού Συλλόγου Αγιάσου Όλυμπος στη Μυτιλήνη (1961)
Αγιασωτοπούλες (δεξιά η Ευγενία Καζατζή)
Αγιασωτοπούλες στο προαύλιο
της εκκλησίας της Παναγίας
Αναβίωση του εθίμου της περικεφαλαίας τις Αποκριές του 1954
Χορευτικό Αναγνωστηρίου Αγιάσου στον Κήπο Παναγίας
Το έθιμο της κούνιας το 1938 στη Μπουτζαλιά
(αρχείο Στρατή Πολ. Αναστασέλη)
Η Δώρα Γιαννάκου-Παρίση το 1980 συνεργάζεται με
το γνωστό Αγιασώτη κεραμίστα Γιάννη Χατζηγιάννη
και φτιάχνει τις πρώτες της κεραμικές κούκλες,
ντυμένες με πιστά αντίγραφα ελληνικών φορεσιών
Παλιοί Αγιασώτες
Παλιοί αναγνωστηριακοί στο Καστέλι (1912)
Παραδοσιακές φορεσιές που εκτίθενται
στο Λαογραφικό Μουσείο του Αναγνωστηρίου Αγιάσου
Στρατής Πολυδώρου Αναστασέλης
(Γιαπρακάδινα) 
Τα αδέρφια Παναγιώτης (όρθιος, ο παππούς μου)
και Ευστράτιος Προκοπίου Κουτσκουδή
φωτογραφίες - κείμενο κύριος Παναγιώτης Κουτσκουδής
read more "Η αγιασώτικη παραδοσιακή φορεσιά"

Ένα βίντεο από το χωριό μας